Azərbaycan Bank Sektorunun Pərdəarxası

Hər gün istifadə etdiyimiz banklar – kredit kartları, mobil tətbiqlər, ipoteka ödənişləri – həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Lakin bu xidmətlərin arxasında dayanan nəhəng maliyyə mexanizminin sağlamlığı və fəaliyyət prinsipləri çox vaxt mürəkkəb hesabatlarda gizli qalır. Bu rəqəmlər ilk baxışdan qorxuducu görünsə də, əslində sektorun vəziyyəti haqqında çox vacib hekayələr danışır.

Bu yazıda biz Azərbaycan Mərkəzi Bankının rəsmi statistikasına əsaslanaraq, bank sektorunun son illərdəki fəaliyyətinə dair ən maraqlı və təəccüblü məqamları hər kəsin anlaya biləcəyi sadə dildə təqdim edəcəyik. Məqsədimiz bu rəqəmləri canlandırmaq və onları aydın hekayələrə çevirməkdir.

Gəlirlər İki Dəfədən Çox Artıb

Bank sektorunun maliyyə sağlamlığının ən bariz göstəricisi onun xalis mənfəətidir. Rəsmi rəqəmlər son illərdə sektorun mənfəətliliyində dayanıqlı və əhəmiyyətli bir yüksəliş trendini təsdiq edir.

Azərbaycan bank sektorunun xalis mənfəəti 2019-cu ildə 536.9 milyon manat təşkil edirdisə, 2023-cü ilin yekununda bu rəqəm 1,076.4 milyon manata yüksəlib. Bu, cəmi dörd il ərzində mənfəətin iki dəfədən çox artması deməkdir. Bu artım dayanıqlı bir tendensiya xarakteri daşıyır və xüsusilə 2021-ci ildən sonrakı dövrdə sürətlənib: mənfəət 2021-ci ildəki 609.0 milyon manatdan 2022-ci ildə 914.5 milyon manata, daha sonra isə 2023-cü ildəki rekord həddə çatıb. Bu rəqəmlər sektorun ümumi sağlamlığının, gəlirliliyinin və iqtisadiyyatdakı möhkəm mövqeyinin güclü bir sübutudur.

Gəlirlərdə Kredit Faizlərinin Liderliyi

Bəs bu böyük gəlirlər haradan qaynaqlanır? Rəqəmsal xidmətlərin və innovativ məhsulların artdığı bir dövrdə bankların əsas gəlir mənbəyinin nə olduğu çox maraqlıdır. Rəqəmlər göstərir ki, ənənəvi bankçılıq hələ də öz liderliyini qoruyur.

2023-cü ilin məlumatlarına görə, bankların ümumi faiz gəlirləri 3,492.9 milyon manat olub. Bu məbləğin isə böyük bir hissəsi – 2,573.8 milyon manatı – məhz müştərilərə verilən kreditlər üzrə faizlərdən formalaşıb. Sadə hesablama göstərir ki, ümumi faiz gəlirlərinin təxminən 74%-i birbaşa kreditləşmə fəaliyyətindən əldə edilir. Rəqəmsal bankçılıq və fintex yenilikləri haqqında bütün müzakirələrə baxmayaraq, rəqəmlər sərt bir reallığı ortaya qoyur: Azərbaycan banklarının gəlir motoru hələ də ənənəvi kreditləşmə üzərində işləyir.

Gəlirlərin artması hekayənin yalnız bir tərəfidir. Digər tərəfdə isə xərclər dayanır və burada çox təəccüblü bir tendensiya müşahidə olunur. Bankların xidmətlər üzrə ödədiyi haqq və komissiya xərcləri son illərdə misli görünməmiş dərəcədə artıb.

Rəqəmlər göstərir ki, bu xərc maddəsi 2019-cu ildə 180.7 milyon manat olduğu halda, 2023-cü ilə qədər 736.6 milyon manata yüksəlib. Bu, cəmi dörd il ərzində dörd dəfədən çox artım deməkdir. Bu kəskin artım, sektorun rəqəmsal transformasiyaya, yeni texnoloji tərəfdaşlıqlara, marketinqə və ya xarici xidmətlərə böyük investisiyalar qoyduğunun bir işarəsi ola bilər. Bu, xüsusilə diqqətəlayiqdir, çünki eyni dövrdə sektorun xalis mənfəəti iki dəfə artdığı halda, bu spesifik xərc növü dörd dəfədən çox artıb.

Nəticə

Azərbaycan Mərkəzi Bankının rəqəmləri bizə bank sektoru haqqında üç mühüm həqiqəti göstərir:

1. Sektorun mənfəəti son dörd ildə iki dəfədən çox artaraq rekord səviyyəyə çatıb.
2. Bu gəlirin əsasını hələ də ənənəvi kreditləşmə fəaliyyəti təşkil edir.
3. Eyni zamanda, bankların xidmətlər üçün ödədiyi komissiya xərclərində dörd dəfədən çox artım yaşanır.

Bu məlumatlar sektorun sağlam və böyüyən olduğunu göstərsə də, həm də onun transformasiya dövründə olduğunu ortaya qoyur. Bütün bu tendensiyalar fonunda, bankların artan xərcləri gələcəkdə bizə – yəni müştərilərə – təqdim olunan xidmətlərin keyfiyyətini və qiymətini necə dəyişəcəyini isə zaman göstərəcək.