Mərkəzi Asiya Rusiyadan yanacaq idxalını artırır

İran müharibəsi fonunda Yaxın Şərqdən yanacaq tədarükünün azalması Mərkəzi Asiya ölkələri və Əfqanıstanın Rusiyadan yanacaq idxalını kəskin artırmasına səbəb olub.

Rusiyanın Asiyaya mazut tədarükü 2026-cı ilin mart ayında rekord səviyyəyə çatıb. Ümumilikdə 3 milyon tondan (sutkada 614 500 barel) çox yanacaq regiona göndərilib. Həmin həcmin böyük hissəsi Cənub-Şərqi Asiyaya yönəlsə də, dəmir yolu və boru kəmərləri vasitəsilə Mərkəzi Asiya ölkələri də bu axından faydalanıb.

Əfqanıstanın benzin, dizel və mayeləşdirilmiş qaz idxalı 2025-ci ildə 2,5 milyard dollara çatıb. Rusiyadan və Mərkəzi Asiyadan sabit tədarük qlobal bazarlardakı şoklara baxmayaraq qiymətlərin aşağı səviyyədə qalmasına kömək edib.

İran müharibəsi nəticəsində Hörmüz üzərindən aylıq təxminən 1,2 milyon ton mazut tədarükü dayanıb. Bu həcmin təxminən 70%-i Cənub-Şərqi Asiyaya göndərilirdi. Nəticədə Çin ixracı azaltmağa məcbur olub, Banqladeş, Filippin və Hindistanda yanacaq qıtlığı yaranıb.

Mərkəzi Asiya ölkələri isə Rusiyanın dizel tədarükü sayəsində ciddi böhrandan yayınmağı bacarıb. Dizelin təxminən 9%-i boru kəmərləri vasitəsilə Özbəkistan və Qırğızıstan kimi ölkələrə göndərilib. Bununla yanaşı Rusiyanın 1 aprel tarixindən tətbiq etdiyi benzin və dizel ixrac qadağasından region ölkələri istisna edilib.

Əfqanıstan yanacaq tədarükünü diversifikasiya edərək İran və Pakistandan asılılığı azaldıb, əvəzində Türkmənistan, Azərbaycan və Rusiya ilə əməkdaşlığı genişləndirib. Tədarükün sabitləşməsində Xaf–Herat dəmir yolu kimi logistik marşrutlar mühüm rol oynayıb.

Eyni zamanda ABŞ-ın Rusiya nefti ilə bağlı sanksiyaları yumşaltması bu dəyişiklikləri sürətləndirib. Nəticədə Rusiya region üçün əsas yanacaq təchizatçılarından birinə çevrilib, Çin və Hindistan isə xam neft bazarında rəqabəti gücləndirib.

Bu proseslər dənizə çıxışı olmayan ölkələri Asiya üzrə yanacaq normalaşdırılması və tarif artımlarından qismən qoruyur.