Türkiyə İraqla neft sazişinə yeni şərtlər istəyir

Türkiyə 27 iyulda müddəti başa çatacaq İraq-Türkiyə neft boru kəməri sazişini mövcud şərtlər dəyişmədən yeniləmək istəmir. Sazişin uzadılması üçün kəmərin tam güclə işlədilməsi və uzunmüddətli öhdəliklərin mətnə əlavə edilməsi kimi yeni şərtlər tələb olunur.

Türkiyə gündəlik daşıma gücü 1,5 milyon barel olan kəmərin bütün gücündən istifadə edilməsini və 5 ila 10 il arasında uzunmüddətli öhdəliklər verilməsini istəyir. Həmçinin kəmərin gücündən istifadə edilmədiyi halda Türkiyəyə istifadə haqqı ödənilməsini nəzərdə tutan müddəaların yeni sazişə daxil edilməli olduğu bildirilir. Türkiyə İraq neftinin kəmərdən istifadə etməməsi halında öz ərazisindəki hissədən üçüncü tərəf neftinin daşınmasını da tələb edir.

Kərkükdən başlayaraq Şırnakın Silopi rayonundan Türkiyəyə çatan ümumilikdə 986 kilometrlik boru kəmərinin üçdə ikilik hissəsi Türkiyə ərazisindən keçir. İraq Neft Nazirliyi isə mövcud sazişin bitmə tarixinə baxmayaraq, danışıqlar tamamlanana qədər onun ən azı 1 il daha uzadılmasını tələb edib. İraq dövlət neft şirkəti SOMO-nun baş direktoru İraqdan neft ixracının gündəlik təxminən 170.000-180.000 barel səviyyəsində olduğunu açıqlayıb. İraq həmçinin boru kəməri vasitəsilə ixracı iki yarım ay ərzində gündəlik 220.000 bareldən 770.000 barelə çatdırmağı planlaşdırır.

Tərəflər razılığa gələ bilməsə, Türkiyə boru kəməri ilə İraqdan neft nəqlinin dayandırılmasını Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın təsdiqinə təqdim edə bilər. Daha əvvəl Beynəlxalq Arbitraj Məhkəməsi Türkiyənin İraq mərkəzi hökumətinin razılığı olmadan İraq Kürd Regional İdarəsindən Ceyhana neft daşımasına görə Türkiyəni 1,5 milyar dollar təzminat ödəməyə məhkum etmişdi. Bu vəziyyət iki ölkə arasında neft ticarətində gərginliyə səbəb olub.

Türkiyə 6 fevral 2023-cü ildə Kahramanmaraş zəlzələlərindən sonra kəmərin zərər görməsi səbəbindən axını dayandırıb, texniki xidmət və təmir işləri tamamlandıqdan sonra kəməri sentyabr 2025-ci ildə yenidən açmışdı. Daha sonra İranla yaşanan müharibə səbəbindən kəmərdə axın bir müddət kəsilib, 18 martdan etibarən yenidən fəaliyyətə başlayıb.