Avropa Birliyi fövqəladə sammit çağırır
Avropa İttifaqı liderləri ABŞ Prezidenti Donald Trump-ın Qrenlandiya məsələsi ilə bağlı tarif təhdidlərinə cavab olaraq 22 yanvar tarixində fövqəladə sammit keçirməyi planlaşdırıb. Gərginlik Trampın Danimarkaya məxsus ərazi olan Qrenlandiyanın ABŞ tərəfindən alınmasına dəstək verməyən Avropa ölkələrinə qarşı rüsumları artıracağını açıqlamasından sonra kəskinləşib.
portfel.az maliyyə və investisiya portalının məlumatına görə, Tramp 17 yanvar tarixində Truth Social platformasında açıqlama verərək bildirib ki, 1 fevraldan etibarən Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almaniya, Böyük Britaniya, Niderland və Finlandiyadan idxal olunan bütün mallara 10% tarif tətbiq ediləcək. O, əlavə edib ki, tariflər 1 iyun tarixindən başlayaraq 25%-ə qaldırılacaq və ABŞ Qrenlandiyanı “tam və qəti şəkildə” əldə edənə qədər qüvvədə qalacaq. Tramp bu ölkələrin Qrenlandiyadakı hərbi mövcudluğunu ABŞ-ın Arktikadakı təhlükəsizlik maraqlarına maneə kimi təqdim edib.
Aİ tərəfi vəziyyətə sürətlə reaksiya verib. Avropa Şurasının Prezidenti Antonio Costa Brüsseldə fövqəladə sammitin keçiriləcəyini təsdiqləyib və məqsədin üzv ölkələr arasında koordinasiyanı gücləndirmək olduğunu bildirib. Aİ səfirləri artıq bazar günü təcili iclas keçirərək cavab variantlarını müzakirə edib. Müzakirələrin mərkəzində Aİ-nin Anti-Coercion Instrument mexanizmi dayanır. Bu alət ABŞ-dan 93 milyard avro dəyərində idxala qarşı cavab tədbirlərinin görülməsinə imkan verə bilər.
Danimarkanın Baş naziri Mette Frederiksen açıq şəkildə bildirib ki, “Avropa şantaj edilə bilməz”. Fransa isə Aİ daxilində “ticarət bazukası” adlandırılan sərt cavab tədbirlərinin işə salınmasını fəal şəkildə dəstəkləyir. Böyük Britaniyanın Baş naziri Keir Starmer tarifləri müttəfiqlərə qarşı “uyğunsuz addım” adlandırıb. Almaniyada isə sənaye birlikləri bu qərarın ixracatçılara ciddi zərbə vura biləcəyini xəbərdar edib.
Tarif siyahısına daxil edilən ölkələrin hamısı NATO üzvüdür və Qrenlandiya bölgəsində hərbi mövcudluğa malikdir. Aİ artıq ABŞ ilə əvvəlki ticarət razılaşmasının ratifikasiyasını dayandırıb ki, bu da kənd təsərrüfatı və sənaye ixracında daha geniş itkilər riski yaradır.
Mütəxəssislər bildirir ki, fövqəladə sammitin əsas məqsədi tariflər qüvvəyə minməzdən əvvəl Aİ daxilində vahid mövqe formalaşdırmaqdır. Avropa liderləri bir tərəfdən diplomatik çıxış yolu axtarır, digər tərəfdən isə cavab rüsumları və avtomatik tədbirlər daxil olmaqla sərt reaksiyalara hazırlaşır. Bu prosesin NATO daxilində münasibətlərə də əlavə təzyiq yaradacağı istisna edilmir.