Avropa iqtisadiyyatı İran müharibəsinə davam gətirə bilər

Xarici mənbələrə istinadən portfel.az xəbər verir ki, ABŞ və İsrailin İrana zərbələri ilə başlayan müharibə bir ay ərzində başa çatsa, Avropa iqtisadiyyatı yaranan şokun təsirlərinə davam gətirə bilər. ABŞ Prezidenti Donald Tramp münaqişənin qısa müddətdə yekunlaşa biləcəyini bildirib.

Qısamüddətli perspektiv (1-4 həftə)

Avropa Mərkəzi Bankının (ECB) təhlillərinə görə neftin qiymətində müvəqqəti 14%, qazda isə 20% artım bu il avrozonada iqtisadi artımı cəmi 0,1 faiz bəndi azalda və inflyasiyanı 0,5 faiz bəndinədək yüksəldə bilər. Hazırkı 1,7%-lik inflyasiya fonunda bu təsir idarəolunan hesab olunur.

Hörmüz boğazında pozuntular səbəbindən Brent markalı neftin qiyməti təxminən 8% artaraq 78 dollar/barel səviyyəsinə yüksəlib, Niderlandın TTF qaz fyuçersləri isə 45-50% artaraq 54 avro/MWh olub. Bununla belə güclü avro idxal xərclərinin bir hissəsini kompensasiya edir.

2026-cı il üçün avrozonada və Böyük Britaniyada iqtisadi artım proqnozu 1% səviyyəsində saxlanılıb. Müqayisə üçün ABŞ-da artımın 2,5% olacağı gözlənilir. Gəmiçilik marşrutları qısa müddətdə bərpa olunarsa, iqtisadi zərərin minimal olacağı bildirilir.

Uzanan münaqişə riskləri (1 aydan çox)

Müharibənin uzanması inflyasiyanı 1 faiz bəndi və daha çox artıra, iqtisadi artımı daha ciddi şəkildə zəiflədə və hökumətləri enerji subsidiyalarına əlavə fiskal xərclər ayırmağa məcbur edə bilər. Bu ssenari 2022-ci ildə Ukrayna müharibəsi zamanı yaşanan şoka bənzər təsir yarada bilər. Həmin dövrdə artım 1 faiz bəndi azalmış, inflyasiya isə 2 faiz bəndi yüksəlmişdi.

ECB-nin baş iqtisadçısı Filip Leyn enerji inflyasiyasında “əhəmiyyətli sıçrayış” və təchizatın davamlı azalması halında istehsalın geriləyə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Commerzbank isə staqflyasiya risklərinin artdığını qeyd edir.

Yüksək enerji xərcləri fonunda sənaye sektorunda bərpa prosesi ləngiyə bilər. Asiya ilə Avropa arasında mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) uğrunda rəqabət qiymət sıçrayışlarını daha da dərinləşdirə bilər.

Siyasət reaksiyaları

Gözləntilərə görə ECB 2026-cı il ərzində faiz dərəcələrini sabit saxlaya və qısamüddətli enerji qiymət sıçrayışlarına məhəl qoymaya bilər. Martın 19-da açıqlanacaq yeni proqnozlarda inflyasiya ilə bağlı yuxarı korrektələr yer ala bilər və bir neçə ssenari təqdim oluna bilər.

İngiltərə Bankında faiz endirimi ilə bağlı gözləntilər zəifləyib. Mart iclasında addım atılması ehtimalı 78%-dən 69%-ə düşüb. Hökumətlər isə seçiciləri qorumaq üçün əlavə dəstək mexanizmlərini nəzərdən keçirirlər, lakin büdcə intizamını pozmamaq əsas prioritet olaraq qalır.

Avropada dayanıqlılığın artırılması üçün LNG təchizatının şaxələndirilməsi və enerji keçidinin sürətləndirilməsi əsas istiqamət kimi qiymətləndirilir.

İnvestisiya baxımından nəticələr

Qısa müddətli münaqişə ssenarisində enerji idxalçıları, o cümlədən kommunal xidmətlər və kimya sektoru üzrə şirkətlər üzərində təzyiq məhdud qala bilər. Uzunmüddətli müharibə isə xərclərin kəskin artımına səbəb ola bilər.

Bərpa olunan enerji və enerji səmərəliliyi sahəsində fəaliyyət göstərən şirkətlər üçün tələbat sabit qala və hətta sürətlənə bilər.

Stoxx 600 kimi geniş bazar indeksləri qısa müddətdə üfüqi hərəkət edə bilər. Lakin risklərin artması fonunda daha dərin satış dalğası istisna edilmir.

Almaniya Bund istiqrazlarının gəlirliliyi qısa müddətdə sabit qala bilər, amma inflyasiya təzyiqi artarsa, yüksəliş ehtimalı mövcuddur.

Analitiklər Hörmüz boğazında gəmiçilik vəziyyətini və münaqişənin müddəti ilə bağlı açıqlamaları əsas dönüş nöqtələri kimi qiymətləndirirlər.