Azərbaycanda dövlət müəssisələrinin mənfəət bölgüsü və dividendlərlə bağlı yeni Qaydalar təsdiqlənib

Prezident İlham Əliyev 29 dekabr 2025-ci il tarixində dövlətə məxsus və dövlətin nəzarətində olan müəssisələrin xalis mənfəətin bölüşdürülməsi və dövlət büdcəsinə dividendlərin ödənilməsi qaydalarını standartlaşdıran yeni Qaydaları rəsmən təsdiq edən fərman imzalayıb. Qaydalar ölkənin dövlət maliyyə çərçivəsinin bir hissəsinə çevrilib.

Yeni Qaydalar nəyi əhatə edir

• Qaydalar aşağıdakılara şamil olunur:
  • Tam dövlət mülkiyyətində olan hüquqi şəxslər.
  • Dövlətin nəzarət payına sahib olduğu hüquqi şəxslər.
  • Dövlət adından yaradılmış publik hüquqi şəxslər. Bunlar birlikdə “dövlət müəssisələri” kimi müəyyən edilir.
    
• Qaydalar tənzimləyir:
  • Xalis mənfəətin hesablanması və bölüşdürülməsi qaydasını.
  • Dövlət müəssisələri üçün dividend siyasətinin əsas prinsiplərini.
  • Dividendlərin dövlət büdcəsinə ödənilməsinə nəzarətin hüquqi və təşkilati mexanizmlərini.
    
• Qaydalar aparıcı xarici fond birjalarında səhmləri listinqdə olan dövlət müəssisələrinə şamil edilmir.
  

Dividend siyasətinin əsas prinsipləri

• Mənfəətin bölüşdürülməsi və dividend siyasəti aşağıdakı prinsiplərə əsaslanır:
  • Şəffaflıq – mənfəətin hesablanması, bölüşdürülməsi və dividend ödənişləri açıq şəkildə aparılmalıdır.
  • Səhmdar maraqlarının bərabərliyi – dövlətin fiskal maraqları ilə müəssisənin inkişaf və investisiya ehtiyacları balanslaşdırılır.
  • Fiskal tələblər – dövlət büdcəsinin maraqları müəssisənin maliyyə dayanıqlığına zərər vurulmadan təmin edilir.
    

Minimum dividend və mənfəətin bölüşdürülməsi qaydaları

• Xalis mənfəət əvvəlcə dövlət büdcəsi və Dövlət Borcuna Xidmət və Zəmanətlər Fondu qarşısında olan öhdəliklərin, o cümlədən əvvəlki illərdən qalan borcların ödənilməsinə yönəldilir.
• Müəyyən maliyyə məhdudiyyətləri nəzərə alınmaqla, dövlət müəssisələri xalis mənfəətin azı 30 faizini dividend kimi ödəməlidir.
• Dividendlər hesablandıqdan sonra qalan mənfəət səlahiyyətli idarəetmə orqanının qərarı ilə istifadə olunur. Məsələn, reinvestisiya, ehtiyatların yaradılması, inkişaf proqramları.
• Aşağıdakı hallarda dövlət büdcəsinə dividend hesablanmır:
  • Dövlətə məxsus və ya dövlət nəzarətində olan kommersiya qurumlarında xalis mənfəət 100.000 manatdan az olduqda.
  • Publik hüquqi şəxslərdə xalis mənfəət 20.000 manatdan az olduqda.
    
• Aşağıdakı hallarda dividend elan edilə və ödənilə bilməz:
  • Müəssisənin xalis aktivləri artıq nizamnamə kapitalından aşağıdırsa.
  • Dividend ödənişi xalis aktivləri nizamnamə kapitalından aşağı salacaqsa.
    

Proqnozlaşdırma və dövlət büdcəsinə ödənişlər

• Hər il 1 may tarixinədək Maliyyə Nazirliyi dövlət müəssisələrinə növbəti il üçün dividend proqnozlarının hazırlanması ilə bağlı təlimatlar göndərir.
• 1 iyul tarixinədək müəssisələr əvvəlki ilin faktiki nəticələrinə əsaslanan dividend proqnozlarını təqdim edir. Nazirlik bu məlumatları təhlil edərək növbəti il üçün minimum dividend göstəricilərini müəyyənləşdirir.
• Bu göstəricilər dövlət büdcəsi haqqında qanun layihəsində əks olunur və sonradan büdcənin icrası ilə bağlı prezident fərmanı ilə təsdiqlənir.
• İllik maliyyə hesabatları təsdiq edildikdən sonra dividendlər növbəti ilin ilk üç rübünün hər birinin son ayının 20-dək üç bərabər hissə ilə dövlət büdcəsinə ödənilir.
• Dividendlər vaxtında ödənilmədikdə, həmin müəssisə üçün nəzərdə tutulan büdcə subsidiyaları, maliyyə dəstəyi və investisiya vəsaitləri ödənilməmiş dividend məbləği qədər azaldılır.
• Yenidən təşkil olunma zamanı dividend ödənişi öhdəliyi hüquqi varisə keçir.
  

Hesabatlılıq, nəzarət və istisnalar

• Dövlət müəssisələri hər rüb üzrə yığılan qaydada dividend ödənişləri və bölüşdürülmüş mənfəətin istifadəsi barədə hesabatları növbəti ayın 30-dək Maliyyə Nazirliyinə təqdim edir.
• Maliyyə Nazirliyi Qaydalara əməl olunmasına nəzarət edir və hər il 30 noyabr tarixinədək Prezidentə illik hesabat təqdim edir.
• Müəssisə iki il ardıcıl zərər göstərərsə, Nazirlik səbəbləri təhlil edir və Prezidentə təkliflər verir.
• Milli sosial-iqtisadi əhəmiyyət daşıyan strateji layihələri həyata keçirən müəssisələr üçün Prezident müəyyən dövr üzrə dividendlərdən tam və ya qismən azadolma tətbiq edə bilər.
• Hər bir dövlət müəssisəsinin icraedici orqanının rəhbəri bu Qaydalara əməl olunmasına görə şəxsi məsuliyyət daşıyır.

Bu yeni mexanizm mənfəətli dövlət müəssisələrindən dövlət büdcəsinə sabit minimum dividend axınını təmin edir, eyni zamanda onların kapital bazasını qoruyur və strateji layihələr üçün çevik yanaşmaya imkan yaradır.