OPEC+ may üçün kvotaları artırmağı planlaşdırır
OPEC+ üzvləri may ayı üçün hasilat kvotalarını artırmağı planlaşdırır. Bu, Yaxın Şərqdəki münaqişənin alyansın bir neçə ən böyük üzvündən hasilat və göndərişləri məhdudlaşdırdığı bir vaxtda simvolik addım sayılır.
Məxfi müzakirələrdən danışdıqları üçün adlarının açıqlanmasını istəməyən iki nümayəndənin sözlərinə görə, Səudiyyə Ərəbistanı və Rusiyanın rəhbərlik etdiyi əsas istehsalçılar bazar günü daha sonra keçiriləcək videokonfrans zamanı hədəfləri gündəlik təxminən 206,000 barel artırmaq barədə prinsipial razılığa gəlib.
İran müharibəsi səbəbindən Fars körfəzindən neft axınlarının məhdudlaşdırıldığı, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, İraq və Küveyt kimi əsas istehsalçıların isə tədarükü azaltmağa məcbur qaldığı şəraitdə, qrupun belə addımı daha çox nəzəri xarakter daşıyacaq. Buna baxmayaraq, bu, hərbi əməliyyatlar zəifləyən kimi hasilatı bərpa etmək niyyətlərinin rəmzi ola bilər.
Neft qiymətləri beş həftəlik münaqişə fonunda kəskin dalğalanıb, ötən ay demək olar ki, bir barel üçün $120 səviyyəsinə qalxıb. Aviasiya yanacağı və dizel kimi məhsulların bahalaşması isə inflyasiyanın yenidən güclənməsi təhlükəsini artırır. Brent fyuçersləri cümə günü $109 yaxınlığında bağlanıb, çünki ABŞ Prezidenti Donald Trump müharibənin daha da genişlənəcəyinə söz verib. Bu isə həyati əhəmiyyət daşıyan Hörmüz boğazından enerji axınlarında fasilələri uzada bilər.
Münaqişə başlamazdan əvvəl Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının və tərəfdaşlarının tərkibindəki səkkiz əsas ölkə 2023-cü ildə dayandırılmış tədarükü tədricən bərpa edirdi. Onlar bu ilin ilk üç ayı ərzində hasilatı sabit saxlayıb, daha sonra isə 1 martda — İran ərazisinə ilk ABŞ və İsrail zərbələrindən bir gün sonra — aprel ayı üçün gündəlik 206,000 barel həcmində kiçik artıma razılaşıb.
Gəmi hərəkəti
Hörmüz hazırda faktiki olaraq bir aydan çoxdur bağlanıb və bu, Beynəlxalq Enerji Agentliyinin neft bazarı tarixində ən böyük tədarük pozuntusu adlandırdığı vəziyyəti yaradıb. Adi dövrlərdə dünya neftinin təxminən beşdə birinin keçdiyi bu dar su yolunda hərəkət minimum səviyyəyə enib, baxmayaraq ki, son günlərdə cüzi canlanmanın ilkin əlamətləri müşahidə olunub.
Bloomberg tərəfindən toplanmış gəmi izləmə məlumatlarına görə, cümə günü tranzit keçidlərin yeddi günlük hərəkətli orta göstəricisi müharibə başlayandan bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb. Səudiyyə və Əmirlik nefti daşıyan iki supertanker ötən həftə körfəzdən çıxmış kimi görünüb.
İran ordusu şənbə günü bildirib ki, qonşusu “qardaş İraq” bu su yolundan keçidlə bağlı hər hansı məhdudiyyətlərdən azaddır. Bu güzəşt İraqın gündəlik 3 milyon barelə qədər göndərişini bərpa edə bilsə də, Bağdaddakı bir rəsmi bunun faydasının gəmiçilik şirkətlərinin boğaza daxil olmaq riskini götürüb-götürməyəcəyindən asılı olacağı barədə xəbərdarlıq edib.
Beynəlxalq Enerji Agentliyi martın ortalarında bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ və İraq kimi körfəz istehsalçıları neft hasilatını gündəlik təxminən 10 milyon barel azaldıb. Bu, qlobal tədarükün təxminən 10%-nə bərabərdir. Hətta döyüşlər dayansa belə, tankerlərin limanlara qaytarılması və hasilatın yenidən artırılması vaxt apara bilər. İranın Hörmüzdən keçən hərəkətə gələcək təsirinin nə olacağı isə aydın deyil.
Hazırda İran bu dar keçiddən daşınmalara xeyli nəzarət edir, rüsum sistemi qurub və dost hesab etdiyi ölkələrin gəmilərinə üstünlük verir.
Rusiya hasilatı
Körfəz istehsalçıları Yaxın Şərq münaqişəsindən zərər görərkən, qlobal neft bazarı Rusiyada da tədarük pozuntuları ilə üzləşir. OPEC+ üzvünün enerji infrastrukturu Ukrayna hücumlarının hədəfinə çevrilib, Baltik dənizindəki Primorsk və Ust-Luqa ixrac terminalları isə ciddi şəkildə sıradan çıxarılıb.
Aprel üçün nəzərdə tutulan 206,000 barellik artım təsdiqlənərsə, OPEC+ 2023-cü ildən bəri dayandırılmış ikinci hasilat paketinin təxminən yarısını formal olaraq bərpa etmiş olacaq. Bu halda üzvlərin yenidən işə salmalı olduğu bu təbəqələrdən daha gündəlik 827,000 barel qalacaq.
Daha geniş tərkibli 22 ölkədən ibarət OPEC+ koalisiyasının, ən azı kağız üzərində, 2022-ci ildən qüvvədə olan başqa hasilat məhdudiyyətləri də var. Qrup adından neft bazarını qiymətləndirən məşvərətçi qurum olan Birgə Nazirlər Monitorinq Komitəsi də bazar günü onlayn iclas keçirəcək.