İran ali dini lider Əli Xameneinin ölümünü təsdiqləyib - RƏSMİ

Xarici mənbələrə istinadən portfel.az xəbər verir ki, İranın Ali lideri Ayətullah Əli Xamenei şənbə günü ABŞ və İsrailin birgə genişmiqyaslı hərbi əməliyyatı çərçivəsində İsrailin endirdiyi zərbə nəticəsində həlak olub. Bu barədə İranın dövlət mediası məlumat yayıb.

Son məlumata görə, İran hökuməti 86 yaşlı ayətullahın “şəhid olması” ilə bağlı 40 günlük ümumxalq matəm elan edib. Xamenei 36 ildən artıq müddətdə ölkəyə rəhbərlik edib.

Rəsmi açıqlamalar

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Truth Social platformasında paylaşım edərək Xameneinin ölümünü “tarixin ən şər adamlarından birinin sonu” kimi dəyərləndirib və onun öldürülməsini onilliklər ərzində İran tərəfindən həlak olan amerikalılar və digər şəxslər üçün “ədalət” adlandırıb.

Tramp ABŞ kəşfiyyatının Xameneinin izlənməsi və hədəfə alınmasında birbaşa rol oynadığını faktiki olaraq təsdiqləyib. Onun sözlərinə görə, ayətullah “bizim kəşfiyyat və yüksək texnoloji izləmə sistemlərimizdən qaça bilməyib”.

ABŞ prezidenti əlavə edib ki, bombardmanlar “Yaxın Şərqdə və ümumilikdə dünyada sülh” məqsədinə nail olunana qədər həftə ərzində və ya lazım olduğu qədər fasiləsiz davam edəcək.

Tramp həmçinin iddia edib ki, İran təhlükəsizlik qüvvələri və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) üzvləri artıq toxunulmazlıq axtarırlar və onları “İran vətənpərvərləri ilə sülh yolu ilə birləşməyə” çağırıb.

Niyə vacibdir

Xamenei dünyanın ən uzunmüddətli avtoritar liderlərindən biri idi. Onun ölümü İran rejimi üçün ciddi zərbə hesab olunur və ABŞ və İsrail rəsmilərinin əməliyyatın məqsədlərindən biri kimi bəyan etdiyi rejimin zəifləməsini və ya süqutunu sürətləndirə bilər.

İran Konstitusiyasına əsasən, müvəqqəti şura hakimiyyəti öz üzərinə götürür, paralel olaraq isə 88 islam alimi və ruhani üzvündən ibarət Ekspertlər Məclisi yeni ali lideri seçir.

Lakin İsrail tərəfi bildirir ki, ilkin zərbələr komanda zəncirini ciddi şəkildə dağıdıb. Məlumata görə, yeddi yüksək səviyyəli müdafiə və kəşfiyyat rəsmisi öldürülüb, ümumilikdə isə 30 yüksək rütbəli hərbi və mülki rəhbər hədəfə alınıb.

Öldüyü təsdiqlənən şəxslər arasında Xameneinin baş təhlükəsizlik müşaviri Əli Şəmxani, SEPAH komandanı Məhəmməd Pakpur, müdafiə naziri Əziz Nəsirzadə, Xameneinin baş hərbi katibi Məhəmməd Şirazi, İran hərbi kəşfiyyatının rəhbəri Saleh Əsədi, İranın nüvə silahları üzrə tədqiqat təşkilatı olan SPND-nin sədri Hüseyn Cəbal Amelian və qurumun sabiq rəhbəri Rza Mozəffəri-Nia yer alır.

Diqqət mərkəzində olan məqamlar

Sağ qalan yüksək vəzifəli şəxslərdən biri İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi, sabiq parlament sədri və Xameneinin yaxın silahdaşlarından biri Əli Laricanidir.

Rəhbərliyin böyük hissəsinin həlak olması fonunda Laricani hazırda ən yüksək səviyyəli mülki rəsmilərdən biri kimi önə çıxır. O, X platformasında paylaşım edərək İranın İsrail və ABŞ-yə “unudulmaz dərs” verəcəyini bəyan edib.

SEPAH-ın hakimiyyəti ələ keçirib-keçirməyəcəyi və ya zərbələrin İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu və Donald Trampın çağırdığı kimi daxili xalq hərəkatı üçün zəmin yaradıb-yaratmayacağı hələlik qeyri-müəyyəndir.

İsrail rəsmiləri Xameneinin oğullarının da hədəf alındığını bildiriblər. Lakin kəşfiyyat qiymətləndirmələrinə görə, onlar zərbələrdən sağ çıxıblar. Ali liderin oğullarından biri Müctəba Xamenei mümkün varis kimi geniş müzakirə edilirdi.

Kontekst

Xamenei 1989-cu ildə inqilabın banisi Ayətullah Ruhullah Xomeyninin ölümündən sonra hakimiyyətə gəlib və 35 il ərzində İran dövlətində faktiki olaraq tam nəzarəti möhkəmləndirib.

Ali lider kimi o, məhkəmə sisteminə, dövlət mediasına və bütün təhlükəsizlik qüvvələrinə, o cümlədən SEPAH-a nəzarət edib.

Onun rəhbərliyi dövründə etirazlara qarşı sərt tədbirlər görülüb. Son ümumölkə etiraz dalğasında minlərlə nümayişçinin həlak olduğu bildirilir və onilliklər ərzində islahat yönümlü hərəkatlar dəfələrlə zorla yatırılıb.

Tramp gecə müraciətində İran xalqını bombardmanlar zamanı evlərində qalmağa, əməliyyatlar başa çatdıqdan sonra isə “hökmətini ələ almağa” çağırıb.

İranın sürgündə olan sabiq vəliəhdi və müxalifət lideri Rza Pəhləvi də əhalini küçələrə çıxmağa çağırıb. O, İran təhlükəsizlik qüvvələrinə müraciət edərək bildirib: “Millətə qoşulun və sabit, təhlükəsiz keçidə kömək edin. Əks halda, Xameneinin və dağılmaqda olan rejiminin gəmisində birlikdə batacaqsınız.”